แม้โลกจะก้าวหน้าไปไกลในด้านเทคโนโลยีและเศรษฐกิจ แต่ในระดับครัวเรือนจนถึงระดับโลก ความไม่เท่าเทียมทางเพศยังคงฝังรากลึกอยู่ในชีวิตประจำวัน การล้างจาน ซักผ้า การดูแลผู้ป่วย หรือแม้แต่การเข้าถึงน้ำสะอาดและห้องน้ำ กลับกลายเป็นดัชนีที่สะท้อนถึงความเหลื่อมล้ำที่เราคุ้นชินแต่ไม่ใส่ใจ

การซักผ้าอาจดูเป็นเพียงกิจวัตรประจำวันเล็ก ๆ ในบ้าน แต่แท้จริงแล้วกลับเกี่ยวพันกับสุขอนามัยส่วนบุคคล ภาระงานที่ไม่ถูกรับรู้ ไปจนถึงเงื่อนไขทางเศรษฐกิจและโครงสร้างอำนาจในสังคม บทความนี้ชวนสำรวจการซักผ้าในฐานะกิจกรรมเล็ก ๆ ที่สะท้อนความเปราะบางทางสังคมและความไม่เท่าเทียมทางเพศที่แฝงตัวอยู่ในงานบ้านอย่างแนบเนียน ตั้งแต่มิติของแรงงาน สุขอนามัย ไปจนถึงกรอบวัฒนธรรมที่จำกัดบทบาทของผู้หญิงในชีวิตประจำวัน การซักผ้าไม่ใช่เพียงงานบ้าน แต่คือหน้าต่างบานหนึ่งที่เปิดให้เห็นความไม่เท่าเทียมทางเพศที่ฝังแน่นในครอบครัวและสังคม

การซักผ้ายังคงเป็นภาระที่ผู้หญิงแบกรับโดยไม่มีค่าตอบแทน

ในโลกที่โครงสร้างเศรษฐกิจและสังคมหมุนด้วยหลักการความเสมอภาคและสิทธิมนุษยชน และคำว่า “ความเท่าเทียมทางเพศ” ปรากฏในทุกเวทีระดับโลก แต่ในชีวิตประจำวันการซักผ้ากลับเป็นกิจกรรมหนึ่งที่สะท้อนให้เห็นถึงความไม่เท่าเทียมทางเพศได้ งานที่ต้องใช้แรงและเวลา ยังไม่ถูกรวมอยู่ในระบบค่าจ้าง และยังคงถูกมองว่าเป็นหน้าที่ตามธรรมชาติของผู้หญิง ความเข้าใจนี้ไม่ได้เพียงลดทอนคุณค่าของแรงงานที่ไม่ได้รับค่าตอบแทน แต่ยังสะท้อนโครงสร้างอำนาจที่ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่นอย่างแนบเนียน

ความไม่สมดุลด้านแรงงานในบ้านไม่ใช่เพียงปัญหาในวัยผู้ใหญ่ แต่เริ่มต้นตั้งแต่วัยเด็ก เด็กหญิงจำนวนมากเติบโตขึ้นในสภาพแวดล้อมที่หล่อหลอมให้รับผิดชอบงานบ้าน ในขณะที่เด็กชายเรียนรู้ที่จะหลีกเลี่ยงหน้าที่เหล่านี้โดยเลียนแบบพฤติกรรมของพ่อ จากการศึกษาของ Giménez-Nadal et al. (2019) ระบุว่า แบบอย่างจากพ่อแม่เป็นกลไกสำคัญที่ส่งต่อความไม่เท่าเทียมในการแบ่งงานบ้านระหว่างเพศจากรุ่นหนึ่งสู่อีกรุ่น แม้ในกลุ่มคนรุ่นใหม่อายุระหว่าง 18 – 24 ปี ช่องว่างความต่างระหว่างหญิงชายจะลดลง แต่ก็ยังมีเพียง 19% ของชายหนุ่มที่ใช้เวลาทำอาหารหรือทำงานบ้านวันละหนึ่งชั่วโมง เทียบกับ 39% ของหญิงสาวในวัยเดียวกัน ตัวเลขนี้ชี้ชัดว่าเด็กหญิงยังคงเป็นแรงงานที่ไม่ได้ค่าจ้างภายในบ้าน งานซักผ้าจึงเป็นหนึ่งในหน้าที่ที่กดทับศักยภาพของผู้หญิง เวลาที่หายไปจากการซักผ้าไม่ได้หายไปเฉยๆ แต่มันถูกแลกด้วยโอกาสในการศึกษา การทำงานเพื่อรายได้ หรือแม้แต่การได้พักผ่อน

ในสังคมที่กล่าวถึงสิทธิ ความเสมอภาค และโอกาสอย่างกว้างขวาง การซักผ้ายังคงเป็นภาพสะท้อนของโครงสร้างความไม่เท่าเทียมที่ฝังลึกและซับซ้อน ก็ยิ่งตอกย้ำว่าความไม่เท่าเทียมทางเพศนั้นไม่ได้อยู่ห่างไกล แต่อาศัยอยู่ในตะกร้าผ้าที่เรามองข้ามอยู่ทุกวัน

ความสะอาด สุขอนามัย และการตีตราทางเพศในวัฒนธรรมร่วมสมัย

ในหลายวัฒนธรรมทั่วโลก การซักผ้าและการดูแลความสะอาดไม่ใช่เพียงกิจกรรมในชีวิตประจำวัน แต่เป็นกิจกรรมที่สะท้อนโครงสร้างอำนาจทางสังคม เพศ และวรรณะ โดยเฉพาะในบริบทที่เกี่ยวข้องกับ ประจำเดือน ความบริสุทธิ์ และความไม่สะอาดตามสายตาสาธารณะ กิจวัตรประจำวัน เช่น การซักผ้า จึงไม่อาจแยกขาดจากมิติทางวัฒนธรรมและการเมืองเรื่องเพศ

 ข้อมูลจาก Josephine Mylan and Dale Southerton (2018) เรื่อง The Social Ordering of an Everyday Practice: The Case of Laundry ได้แสดงให้เห็นว่าการซักผ้าในชีวิตประจำวันถูกจัดระเบียบทางสังคมผ่านกลไกที่ซับซ้อน ไม่ว่าจะเป็นความสัมพันธ์ทางสังคม (Social Relations) ขนบธรรมเนียมทางวัฒนธรรม (Cultural Conventions) วัตถุในครัวเรือน (Domestic Materiality) หรือจังหวะเวลาที่กำหนดโดยสถาบัน (Institutionalized Temporal Rhythms) กลไกเหล่านี้ช่วยอธิบายได้ว่า ทำไมงานซักผ้าจึงเป็นมากกว่ากิจกรรมประจำบ้าน แต่คือการปฏิบัติทางสังคมที่สะท้อนความไม่เท่าเทียมเชิงโครงสร้าง

ในสังคมอินเดีย งานที่เกี่ยวข้องกับความสะอาด เช่น การเก็บของเสียหรือการซักผ้าในพื้นที่สาธารณะ มักตกอยู่กับผู้หญิงจากกลุ่มที่ถูกกีดกันทางชนชั้นและวรรณะ งานเหล่านี้ถูกทำให้ไร้เกียรติ ทั้งยังถูกทำให้มองว่าเป็นของผู้หญิงหรือชนชั้นต่ำ ด้วยเหตุนี้ ความสะอาดจึงกลายเป็นพื้นที่ของอำนาจทางวัฒนธรรมที่ใช้กำหนดว่าใครคือผู้บริสุทธิ์ ใครคือผู้ไม่บริสุทธิ์ และใครมีสิทธิ์เข้าถึงบริการขั้นพื้นฐานของรัฐ ภาพจำของผู้หญิงที่ดี ซึ่งต้องทำหน้าที่ดูแลความสะอาดให้ครอบครัวอย่างเคร่งครัด ยังสะท้อนภาระที่กลายเป็นกฎทางวัฒนธรรมโดยปริยาย การซักผ้าจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของเนื้องาน แต่เป็นการกระทำที่แสดงออกถึงบทบาททางเพศซึ่งถูกย้ำซ้ำด้วยกรอบวัฒนธรรม

การเข้าถึงสุขอนามัยที่ปลอดภัยคือสิทธิพื้นฐานที่ยังห่างไกลสำหรับผู้หญิงและเด็กหญิง

ายงานของ WHO และ UNICEF ระบุว่า ผู้หญิงและเด็กหญิง 7 ใน 10 ครัวเรือนที่ไม่มีน้ำประปาในบ้านเป็นผู้รับผิดชอบในการตักน้ำ ซึ่งมีแนวโน้มที่จะต้องใช้เวลาตักน้ำมากกว่าเด็กชาย และต้องเดินทางไกลกว่าด้วย ส่งผลกระทบโดยตรงต่อเวลาในการเรียนรู้ การเล่น และความปลอดภัย นอกจากนี้ในภาคการศึกษา เด็กหญิงจำนวนมากไม่สามารถไปโรงเรียนได้ในช่วงมีประจำเดือน เนื่องจากไม่มีห้องน้ำสะอาดหรือพื้นที่ซักผ้าที่เหมาะสมในโรงเรียน ซึ่งทำให้พวกเธอรู้สึกไม่ปลอดภัยและอับอาย ส่งผลกระทบต่อความมั่นใจและการเรียนรู้ระยะยาว

การออกแบบระบบสุขาภิบาลที่ไม่คำนึงถึงมิติทางเพศ ไม่เพียงสร้างความไม่ปลอดภัยและความอับอาย แต่ยังทำลายศักดิ์ศรีของผู้หญิงและเด็กหญิงอย่างต่อเนื่อง การจัดการสุขอนามัยประจำเดือนจึงควรถูกยอมรับว่าเป็นประเด็นสำคัญในด้านสิทธิสตรี และเป็นจุดเริ่มต้นของการบูรณาการเพศสภาพเข้าสู่โครงการ WASH (Water, Sanitation and Hygiene) อย่างแท้จริง สุขอนามัยไม่ควรเป็นสิทธิพิเศษของคนบางกลุ่ม แต่ควรเป็นมาตรฐานขั้นต่ำของทุกคน การเข้าถึงน้ำสะอาด สุขาภิบาล และเครื่องมือในการดูแลร่างกาย คือพื้นฐานของความเท่าเทียมทางเพศและการพัฒนาที่ยั่งยืน

“ทุกก้าวที่เด็กหญิงเดินไปตักน้ำ
คือก้าวที่เธอต้องออกจากการเรียนรู้ การเล่น และความปลอดภัย”
– Cecilia Sharp, UNICEF Director of WASH and CEED

ที่มาภาพ : IMF Connect (2019)

เมื่อการล็อกดาวน์เปิดโปงความไม่เท่าเทียมในชีวิตครอบครัว

ผู้หญิงจำนวนมากต้องทำงานตลอด 24 ชั่วโมงโดยไม่มีวันหยุด ต้องรับบทบาทหลากหลายพร้อมกัน ความเครียดสะสม ความเหนื่อยล้าทางกายและใจ รวมถึงความรุนแรงในครอบครัว ล้วนพุ่งสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะในกลุ่มแม่เลี้ยงเดี่ยว และผู้ที่ดูแลสมาชิกครอบครัวที่เจ็บป่วยหรือมีภาระพิเศษทางสุขภาพ แม้จะมีสัญญาณของการเปลี่ยนแปลง เช่น ผู้ชายบางกลุ่มเริ่มเข้ามามีส่วนร่วมในงานบ้านมากขึ้น แต่การเปลี่ยนแปลงนี้ยังคงเกิดขึ้นอย่างจำกัด และไม่สามารถลบล้างภาระที่ไม่เป็นธรรมที่ผู้หญิงแบกรับอยู่ได้

แม่เลี้ยงเดี่ยวและหญิงที่ต้องดูแลเด็กเล็กคือกลุ่มที่ได้รับผลกระทบรุนแรงที่สุด ซึ่งต้องเผชิญความเครียดสะสม ความโดดเดี่ยวทางสังคม และคุณภาพชีวิตที่ลดลงในระยะยาว ข้อมูลจาก European Institute for Gender Equality ยังเผยว่า ระดับความพึงพอใจในชีวิตของผู้หญิงโดยเฉพาะในช่วงอายุ 18 – 49 ปี ลดลงอย่างต่อเนื่องในทุกระลอกของการระบาด

นอกจากความเหนื่อยล้าและความเครียดแล้ว การใช้เวลาที่บ้านมากขึ้นควบคู่กับปัญหาสุขภาพและความไม่มั่นคงทางการเงิน ยังนำไปสู่การเพิ่มขึ้นของความรุนแรงในครอบครัวและการทารุณกรรมเด็ก สะท้อนถึงโครงสร้างสังคมที่ยังไม่เอื้อต่อการปกป้องกลุ่มเปราะบางในยามวิกฤต การระบาดนี้จึงไม่ได้เพียงส่งผลกระทบต่อสุขภาพและเศรษฐกิจ แต่ยังเปิดเผยความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้างที่ฝังรากลึกในระบบการแบ่งงานในครัวเรือน

 บทบาทของผู้หญิงไทยในงานดูแลและภาระที่มองไม่เห็นในภาคแรงงาน

งานดูแลและงานบ้านที่ไม่ได้รับค่าจ้างยังคงเป็นภาระหลักของผู้หญิงในสังคมไทย ซึ่งส่งผลกระทบต่อโอกาสในการเข้าถึงงานที่มีคุณค่าอย่างชัดเจน ข้อมูลจากรายงาน งานดูแลและงานบ้านที่ไม่ได้รับค่าจ้างของหญิงไทย และผลกระทบต่อการจ้างงานที่มีคุณค่า ของ UNDP ในปี 2023 ชี้ให้เห็นว่า แม้อัตราการมีส่วนร่วมในกำลังแรงงานของหญิงไทยจะสูงกว่าประเทศอื่น ๆ ในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ยกเว้นลาว เวียดนาม กัมพูชา และเมียนมา แต่ยังมีข้อจำกัดที่สะท้อนถึงบทบาททางเพศที่ฝังรากลึกอยู่ในระบบเศรษฐกิจและสังคมไทย

แนวโน้มการเข้าร่วมในตลาดแรงงานของผู้หญิงไทยลดลงนับตั้งแต่วิกฤตเศรษฐกิจปี 1990 โดยอัตราการมีส่วนร่วมของแรงงานทั้งหมดลดจาก 77% ในปี 1984 เหลือ 62% ในปี 2014 ปัจจัยหนึ่งคือการที่ผู้หญิงรุ่นใหม่มีโอกาสเข้าถึงการศึกษาในระดับที่สูงขึ้น จึงยังไม่เข้าสู่ตลาดแรงงานในช่วงวัยรุ่นตอนปลายหรือช่วงอายุ 20 ต้น ๆ เนื่องจากยังอยู่ในระบบการศึกษา แต่ความเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างสม่ำเสมอทั่วประเทศ ผู้หญิงในชนบทโดยเฉพาะช่วงอายุ 30 ปลาย ๆ มีแนวโน้มออกจากกำลังแรงงานสูงกว่าค่าเฉลี่ย ขณะที่ในกรุงเทพฯ กลับพบว่ามีอัตราการเข้าทำงานเพิ่มสูงกว่าค่าเฉลี่ย โดยเฉพาะในกลุ่มผู้หญิงอายุน้อยที่ยังมีสถานะเป็นนักเรียน นอกจากนี้ พบว่า ในกลุ่มผู้หญิงอายุ 24 – 54 ปี สัดส่วนของผู้ที่อยู่นอกกำลังแรงงานและระบุว่า “ทำงานบ้าน” เป็นหลักเพิ่มขึ้นจาก 11.8% เป็น 15.6% ซึ่งแสดงถึงแนวโน้มที่ชัดเจนของการถอยห่างจากตลาดแรงงานเพื่อรับภาระดูแลภายในบ้าน โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบทซึ่งขาดบริการดูแลที่เข้าถึงได้และมีราคายุติธรรม

ภาระการดูแลเหล่านี้แสดงให้เห็นได้ชัดเจนมากขึ้น เมื่อพิจารณาจากเวลาทำงานโดยรวมในแต่ละวัน ผู้หญิงมักต้องทำงานมากกว่าผู้ชายเมื่อรวมทั้งงานในระบบและงานที่ไม่ได้รับค่าจ้างในครัวเรือน ส่งผลให้จำนวนชั่วโมงทำงานรวมต่อวันของผู้หญิงสูงกว่าผู้ชายอย่างชัดเจน

ที่มา : UNDP (2023)

งานบ้านในระบบเศรษฐกิจ
คือการผลักภาระจากหญิงชนชั้นกลางสู่หญิงชนชั้นล่าง

ความสัมพันธ์ระหว่างเพศ ชนชั้น และแรงงานข้ามชาติสะท้อนผ่านบทบาทของแรงงานหญิงอพยพจากเมียนมา ลาว และกัมพูชา ที่มักเข้ามาทำงานเป็นแม่บ้านในครัวเรือนชนชั้นกลางในเมืองใหญ่ของไทย งานบ้านซึ่งเคยเป็นหน้าที่ของผู้หญิงในครัวเรือนถูกจ้างเหมาทำแทน จึงกลายเป็นกระบวนการถ่ายโอนภาระจากหญิงชนชั้นกลางไปยังหญิงชนชั้นล่าง แรงงานเหล่านี้มักไม่ได้รับสิทธิแรงงานขั้นพื้นฐาน ไม่ว่าจะเป็นวันหยุด ค่าจ้างขั้นต่ำ หรือความมั่นคงทางสังคม ส่งผลให้พวกเธอต้องอยู่ในภาวะเสี่ยงต่อความไม่มั่นคงทั้งทางเศรษฐกิจและชีวิตส่วนตัว

องค์กรภาคประชาสังคม เช่น มูลนิธิเพื่อการพัฒนาแรงงานและอาชีพ (HomeNet) และสถาบันแรงงานและเศรษฐกิจที่เป็นธรรม (JELI) ได้พยายามผลักดันให้แรงงานกลุ่มนี้ ได้รับสิทธิคุ้มครองตามกฎหมายแรงงาน เช่น ค่าจ้างขั้นต่ำ การลาคลอด และการได้รับความคุ้มครองจากการถูกล่วงละเมิด

สถานะเปราะบางของแรงงานดูแลข้ามชาติในประเทศไทย

ในระบบแรงงานดูแลของไทย แรงงานข้ามชาติหญิงโดยเฉพาะจากเมียนมา ลาว และกัมพูชา เป็นกลุ่มหลักที่รับภาระงานดูแลและงานบ้าน โดยมากเป็นแรงงานนอกระบบ บางคนไม่มีเอกสาร บางคนถือใบอนุญาตชั่วคราว ส่งผลให้มีความเปราะบางทั้งในด้านสถานะทางกฎหมายและการเข้าถึงสิทธิคุ้มครอง

กระบวนการนำเข้าแรงงานอย่างเป็นทางการ เช่น “บันทึกความเข้าใจ” (MOU) ก็ยังมีข้อจำกัด โดยเฉพาะจากฝั่งเมียนมาที่มีความกังวลเกี่ยวกับสภาพแวดล้อมการทำงานของแรงงานในไทย ทำให้แรงงานหญิงจากเมียนมามีโอกาสได้นำเข้าอย่างถูกต้องน้อยกว่าแรงงานจากลาวหรือกัมพูชา

ทางออกสู่ความเสมอภาคทางเพศในงานบ้าน

อย่างไรก็ตาม นโยบายของภาครัฐไทยยังไม่สามารถรองรับหรือขยายแนวคิดนี้ได้อย่างเป็นระบบ ทั้งในแง่ของสิทธิแรงงาน สวัสดิการ หรือบทบาทของรัฐในการจัดการงานดูแลที่เกิดขึ้นในบ้าน งานบ้านส่วนใหญ่ดำเนินการโดยผู้หญิง โดยเฉพาะในกรณีของแรงงานที่ได้รับค่าจ้าง เช่น แม่บ้าน หรือพี่เลี้ยงเด็ก ซึ่งจัดอยู่ในกลุ่มแรงงานนอกระบบที่ยังไม่ได้รับการคุ้มครองอย่างเหมาะสมจากกฎหมายแรงงานหลักของประเทศ

ซึ่งเป็นกฎหมายรองตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 โดยกฎกระทรวงฉบับนี้ได้ยกเว้นแรงงานทำงานบ้านออกจากขอบเขตการคุ้มครองของกฎหมายแรงงานหลัก หากมีการแก้ไขให้ครอบคลุมสิทธิแรงงาน การประกันสังคม และการคุ้มครองด้านสวัสดิการให้กับแรงงานทำงานบ้าน จะเป็นก้าวสำคัญในการปรับโครงสร้างระบบแรงงานให้เกิดความเท่าเทียมมากขึ้นในระดับนโยบาย ดังนั้น การทบทวนกฎหมายควรมุ่งหมายให้เกิดการยอมรับคุณค่าของแรงงานดูแลไม่ใช่เพียงเพิ่มสิทธิขั้นพื้นฐาน เช่น วันหยุดหรือค่าตอบแทนเท่านั้น แต่ต้องยกระดับบทบาทงานบ้านให้เป็นงานที่มีคุณค่าทางสังคม โดยไม่ผูกกับบทบาททางเพศแบบดั้งเดิม การมองเห็นและรับรองคุณค่าของงานในบ้าน เป็นรากฐานสำคัญในการจัดสวัสดิการแบบครอบคลุมและยุติธรรม

ควบคู่ไปกับระบบการศึกษา การสื่อสารสาธารณะมีบทบาทสำคัญในการสื่อความหมายใหม่เกี่ยวกับงานบ้านและงานดูแลให้กับสังคม รัฐสามารถร่วมมือกับภาคสื่อ ภาควิชาการ และภาคประชาสังคม ในการสร้างเนื้อหาและภาพจำที่ไม่ตอกย้ำบทบาทเพศแบบเดิม เช่น การผลิตละคร ภาพยนตร์ หรือโฆษณาที่แสดงให้เห็นภาพครอบครัวที่แบ่งงานบ้านร่วมกันระหว่างสมาชิกทุกเพศ รวมถึงการเชิดชูต้นแบบชายดูแลลูกหรือทำงานบ้านอย่างเปิดเผย เพื่อเป็นการทำลายอคติและลดแรงต้านต่อบทบาทใหม่ของผู้ชายในการเป็น “ผู้ดูแล”

แรงงานที่ทำงานบ้านและงานดูแล ควรได้รับการยอมรับว่าเป็นผู้มีสิทธิมีเสียงในนโยบายที่เกี่ยวข้องกับชีวิตและแรงงานของตนเอง รัฐจึงควรจัดกระบวนการมีส่วนร่วมอย่างเป็นระบบ เช่น การจัดเวทีปรึกษาหารือกับแรงงานทำงานบ้านในระดับท้องถิ่นและระดับประเทศ การสนับสนุนเครือข่ายแรงงานนอกระบบให้สามารถเสนอแนวนโยบายต่อรัฐได้โดยตรง หรือการสนับสนุนกลุ่มแรงงานหญิงให้เข้าถึงทรัพยากรความรู้และเครื่องมือทางกฎหมาย เพื่อเสริมพลังอำนาจในการเจรจาต่อรองทั้งในที่ทำงานและในครัวเรือน

นอกจากนี้ นโยบายทั้งหมดควรตั้งอยู่บนกรอบของพันธกรณีด้านสิทธิมนุษยชนที่ประเทศไทยเป็นภาคี เช่น อนุสัญญาว่าด้วยการขจัดการเลือกปฏิบัติต่อสตรีในทุกรูปแบบ (CEDAW) ซึ่งในข้อ 5 และข้อ 11 ได้ระบุถึงหน้าที่ของรัฐในการเปลี่ยนแปลงแบบแผนของบทบาททางเพศในครอบครัว และรับรองสิทธิในการทำงานของผู้หญิงอย่างเท่าเทียม ตลอดจนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) เป้าหมายที่ 5 บรรลุความเสมอภาคระหว่างเพศ และเพิ่มบทบาทของสตรีและเด็กหญิงทุกคน

บทสรุป ปลดล็อกงานบ้าน สู่ความเสมอภาคทางเพศ

ความเปลี่ยนแปลงจะไม่เกิดขึ้น หากสังคมยังมองว่างานบางอย่างเป็นหน้าที่โดยกำเนิดของเพศใดเพศหนึ่ง การซักผ้า การดูแลบ้าน หรือการจัดการความสะอาดในชีวิตประจำวัน ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องส่วนตัวของแต่ละครอบครัว แต่คือพื้นที่ของโครงสร้างอำนาจที่ดำรงอยู่ในระดับวัฒนธรรม เศรษฐกิจ และนโยบายสาธารณะ

การจัดการความไม่เท่าเทียมที่แฝงอยู่ในงานบ้านต้องไม่หยุดอยู่ที่การรณรงค์เปลี่ยนทัศนคติ แต่ต้องเคลื่อนผ่านไปสู่ระบบแรงงาน กฎหมาย และการออกแบบสวัสดิการที่ยอมรับคุณค่าของแรงงานในบ้านอย่างแท้จริง แนวทางเหล่านี้ไม่เพียงลดช่องว่างทางเพศ แต่ยังเปิดโอกาสให้ผู้หญิงเข้าถึงงานที่มีคุณค่า ลดภาระซ้ำซ้อน และขยับบทบาทจากผู้แบกรับภาระที่มองไม่เห็น ไปสู่ผู้มีสิทธิเข้าร่วมในระบบเศรษฐกิจและนโยบายของรัฐ

เมื่อบ้านไม่ใช่พื้นที่ส่วนตัวที่ตัดขาดจากสาธารณะ งานบ้านก็ไม่ควรถูกปล่อยให้ไร้เสียงในนโยบายสาธารณะ การรับรู้คุณค่าของแรงงานในบ้านจึงไม่ใช่เพียงทางเลือกของครอบครัวใดครอบครัวหนึ่งแต่เป็นเงื่อนไขเบื้องต้นของความเสมอภาคทางเพศในสังคมโดยรวม

กองยุทธศาสตร์และประสานความร่วมมือระหว่างประเทศ
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

เอกสารอ้างอิง

European Institute for Gender Equality. (2021). Gender differences on household chores entrenched from childhood. Retrieved from https://eige.europa.eu/publications-resources/toolkits-guides/gender-equality-index-2021-report/gender-differences-household-chores?language_content_entity=en

European Institute for Gender Equality. (2021). Unpaid care workloads and social isolation affect well-being. Retrieved from https://eige.europa.eu/publications-resources/toolkits-guides/gender-equality-index-2021-report/unpaid-care-workloads-and-social-isolation-affect-well-being?language_content_entity=en

Hfocus. (2562). รณรงค์ ‘งานบ้านเป็นของทุกคน ทำได้ทุกเพศ’ สร้างความเสมอภาค ลดรุนแรงในครอบครัว. สืบค้นจาก https://www.hfocus.org/content/2019/12/18192

IMF Connect. (2019). Capacity Development: Building Institutions and Beyond. Retrieved from https://www.imfconnect.org/content/imf/en/annual-meetings/calendar/open/2019/04/10/capacity_developmentbuildinginstitutionsandbeyond_138062.html?display=none

Josephine Mylan and Dale Southerton. (2018). The Social Ordering of an Everyday Practice: The Case of Laundry. Sociology, 52(6), 1134–1151. https://www.jstor.org/stable/26558758

Natetida Bunnag. (2564). การทำงานบ้านควรคิดเป็นเงินมูลค่าเท่าไร ? เมื่อผู้หญิงทั่วโลกยังคงเป็นฝ่ายรับผิดชอบงานส่วนใหญ่ในบ้าน. สืบค้นจาก https://www.sdgmove.com/2021/03/09/gender-inequality-domestic-care/

Praewpan Sirilurt. (2566). ILO ชี้นโยบายคุ้มครองทางสังคมไทย ยังไม่ครอบคลุมถึง แรงงานทำ ‘งานบ้าน’. สืบค้นจาก https://www.sdgmove.com/2023/07/11/ilo-domestic-workers-thailand/

UN Women. (2017). Gender Equality & Water, Sanitation and Hygiene. Retrieved from https://www.unwomen.org/sites/default/files/Headquarters/Attachments/Sections/News%20and%20events/Stories/2018/Expert-Group-Meeting-on-gender-equality-and-water-sanitation-and-hygiene-Report-2017-12-en.pdf

UNDP. (2023). Thai Women’s Unpaid Care and Domestic Work and the Impact on Decent Employment. Retrieved from https://www.undp.org/thailand/publications/thai-womens-unpaid-care-and-domestic-work-and-impact-decent-employment

WHO. (2023). Women and girls bear brunt of water and sanitation crisis – new UNICEF-WHO report. Retrieved from https://www.who.int/news/item/06-07-2023-women-and-girls-bear-brunt-of-water-and-sanitation-crisis—new-unicef-who-report

WHO. (2025). Health inequities are shortening lives by decades. Retrieved from https://www.who.int/news/item/06-05-2025-health-inequities-are-shortening-lives-by-decades

World Bank. (2019).  Water Supply, Sanitation, and Hygiene (WASH) Poverty Diagnostic Initiative. Retrieved from https://www.worldbank.org/en/topic/water/publication/wash-poverty-diagnostic

กลับหน้าข่าวสารและบทความ